Việc tích hợp đổi mới giải pháp kiến trúc xanh chuyên sâu vào chương trình đào tạo kiến trúc sư đang trở thành xu hướng tất yếu tại các trường đại học hàng đầu thế giới. Tại Việt Nam, các cơ sở đào tạo đang từng bước cập nhật phương pháp giảng dạy, kết hợp lý thuyết với thực hành ứng dụng phần mềm mô phỏng để sinh viên có thể thiết kế công trình đạt chứng chỉ LEED, LOTUS, đồng thời tối ưu hiệu suất năng lượng và giảm tác động môi trường.
Thực tiễn đào tạo kiến trúc xanh tại các trường đại học quốc tế
Đại học Nottingham (Anh Quốc)
Trường đã xác định kiến trúc bền vững và công trình xanh là mục tiêu chiến lược. Sinh viên được học 5 đồ án Kiến trúc Sinh thái, sử dụng phần mềm Vasari, Ecotect, BIM để tính toán năng lượng, kiểm tra chiếu sáng, che nắng, thông gió. Phòng thí nghiệm được đầu tư hiện đại, hỗ trợ thí nghiệm gắn với môi trường xây dựng thực tế.
Đại học Melbourne (Úc)
Khoa Thiết kế tích hợp lý thuyết môi trường kiến trúc, môi trường đô thị và công trình xanh trong 5 đồ án nhỏ, phát triển nâng cao trong 3 đồ án lớn. Sinh viên bắt buộc sử dụng phần mềm NABERS và hệ thống đánh giá Green Star của Hội đồng Công trình Xanh Úc (GBCA) để đánh giá hiệu suất năng lượng và tác động môi trường.
Đại học Montreal (Canada)
Chương trình đào tạo yêu cầu sinh viên tự học nhiều để ứng dụng kiến thức vào 4 đồ án chuyên ngành bắt buộc. Phần mềm Ecotect và hệ thống đánh giá của Hội đồng Công trình Xanh Canada (CAGBC) được sử dụng phổ biến.
Đại học Quốc gia Singapore (NUS)
Các môn học như Kiến trúc thích ứng với Biến đổi Khí hậu, Chiến lược Thiết kế Bền vững, Mô phỏng máy tính hỗ trợ thiết kế được tích hợp vào chương trình. Từ đồ án thứ 2 đến thứ 7, sinh viên phải ứng dụng kiến thức lý thuyết và định lượng bằng phần mềm mô phỏng.
Đổi mới chương trình đào tạo tại Việt Nam
Đại học Kiến Trúc Hà Nội
Bổ sung các học phần mới như Kiến trúc nhiệt đới, Kiến trúc đương đại, nhưng môn Vật lý kiến trúc chỉ có 3 tín chỉ, chưa có giờ thực hành.
Viện Đại học Mỹ Hà Nội
Thời lượng tín chỉ dành cho các môn lý thuyết kiến trúc bền vững được đổi mới chuyên sâu hơn, ví dụ: “Kiến trúc Môi trường”, chuyên đề “Kiến trúc Tiết kiệm năng lượng”.
Đại học Phương Đông
Thay thế các môn không còn phù hợp bằng những môn học mới như Kiến trúc Bền vững, Vật liệu Hoàn thiện Kiến trúc và Thiết kế Mặt đứng.
Đại học Kinh doanh Công Nghệ Hà Nội
Lập chuyên ngành Kiến trúc Xanh từ năm 2011. Trong khối kiến thức bắt buộc có môn Bảo vệ Môi trường và Phát triển Bền vững. Sinh viên chuyên ngành có 1 đồ án Kiến trúc Xanh với thời lượng 4 tín chỉ, tuy nhiên mới dừng ở mức định tính, chưa được định lượng bằng phần mềm mô phỏng.
Đổi mới phương pháp giảng dạy tại Đại học Xây dựng
Bộ môn Kiến trúc Môi trường, Trường Đại học Xây dựng, với gần 50 năm kinh nghiệm, đã tiên phong trong việc đổi mới giải pháp kiến trúc xanh chuyên sâu. Từ năm học 2015-2016, Bộ môn bắt đầu điều chỉnh nội dung các môn học, bổ sung và nâng cao dần kiến thức thiết kế kiến trúc bền vững theo từng giai đoạn.
Sinh viên thăm quan thực tiễn tại doanh nghiệp, tìm hiểu về vật liệu xây dựng và giải pháp kiến trúc xanh
Đổi mới các môn học ngành Kiến trúc
Nội dung các môn học được đổi mới và cập nhật để tạo thành ba cấp độ nâng cao dần về kiến thức kiến trúc bền vững:
Cấp độ 1: Kiến trúc khí hậu (Khí hậu kiến trúc + Nhiệt kiến trúc + Chiếu sáng tự nhiên)
Cấp độ 2: Sinh thái đô thị và thiết kế bền vững
Cấp độ 3: Chuyên đề Kiến trúc môi trường (Công trình xanh và thiết kế tích hợp)
Đối với thực hành bài tập lớn, các phần mềm mô phỏng môi trường kiến trúc trong thiết kế kiến trúc bền vững được lựa chọn đưa vào giảng dạy như sau:
Bảng 1. Chi tiết chương trình giảng dạy phần mềm mô phỏng trong các môn học môi trường kiến trúc
Bảng chi tiết chương trình giảng dạy phần mềm mô phỏng môi trường kiến trúc
Đổi mới các môn học ngành Quy hoạch
Môn Chiếu sáng đô thị (2 tín chỉ):
Giảng dạy lý thuyết: Sinh viên được tiếp cận và hướng dẫn cách sử dụng các Tiêu chuẩn, quy chuẩn vào từng mục tiêu chiếu sáng, các kỹ thuật chiếu sáng tiên tiến, thẩm mỹ. Bổ sung các nội dung về chiếu sáng đạt hiệu quả năng lượng và chống ô nhiễm ánh sáng trong đô thị.
Thực hành bài tập lớn: Sinh viên được hướng dẫn sử dụng phần mềm DIAlux khi thiết kế chiếu sáng đường phố, chiếu sáng cho công trình thể thao. Ngoài ra, còn yêu cầu sinh viên nghiên cứu về chiếu sáng đô thị đạt hiệu quả thẩm mỹ và năng lượng, làm quen với việc tích lũy kiến thức qua tra cứu các nguồn dữ liệu mở.
Tham quan thực tế: Theo chương trình hợp tác giữa Đại học Xây dựng và Công ty cổ phần Bóng đèn và phích nước Rạng Đông, sinh viên được trực tiếp thăm quan và nghiên cứu ở cơ sở sản xuất thiết bị chiếu sáng, trực tiếp cảm nhận các loại nguồn sáng với các thông số kỹ thuật khác nhau, tìm hiểu kỹ ứng dụng của từng loại đèn cho các lĩnh vực chiếu sáng và xu hướng phát triển các thiết bị chiếu sáng đô thị trong tương lai.
Môn Khí hậu xây dựng và Kiểm soát tiếng ồn (3 tín chỉ)
Lý thuyết: Nâng cao các kiến thức về môi trường kiến trúc trong quy hoạch đô thị: (1) khí hậu và vi khí hậu đô thị (đặc biệt là hiệu ứng đảo nhiệt đô thị), sự ảnh hưởng của nó đến tiện nghi nhiệt và năng lượng trong công trình; (2) các giải pháp để đạt tiện nghi âm thanh trong đô thị.
Thực hành bài tập lớn: Sinh viên được hướng dẫn sử dụng phần mềm Ecotect giúp phân tích dữ liệu thời tiết, phân tích bóng đổ công trình trong quy hoạch, phân tích tác động bức xạ mặt trời, và phần mềm Flow Design giúp phân tích thông gió trong các giải pháp quy hoạch. Sinh viên cũng được hướng dẫn phương pháp lập bản đồ mức ồn tương đương của các điểm trong một dự án xây dựng.
Bài tập lớn sử dụng phần mềm Ecotect và Flow Design của sinh viên để phân tích môi trường kiến trúc
Phương pháp giảng dạy kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực hành đã giúp sinh viên hiểu rõ kiến thức và có thể áp dụng trong thực hành chuyên môn, đồng thời giúp buổi học trở nên sinh động, trực quan và thú vị hơn.
Đề xuất Đồ án Kiến trúc xanh cho ngành Kiến trúc
Hiện nay chương trình đào tạo kiến trúc sư của Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Đại học Xây dựng hoàn toàn chưa có đồ án nào để sinh viên có thể tổng hợp và ứng dụng các kiến thức lý thuyết về môi trường kiến trúc và thiết kế kiến trúc bền vững. Điều này sẽ gây nhiều khó khăn cho các kiến trúc sư sau này ra trường khi tham gia thiết kế các công trình theo tiêu chí “xanh”.
Vào đầu học kỳ I của năm học 2015-2016, Bộ môn Kiến trúc môi trường đã có đợt điều tra khảo sát về khả năng “thiết kế xanh”, sử dụng phần mềm mô phỏng môi trường kiến trúc và năng lượng cũng như nhu cầu về đồ án Kiến trúc Xanh trong chương trình đào tạo với sinh viên KD56 thông qua bài tập “Thiết kế kiến trúc môi trường”. Kết quả là: 85,2% sinh viên quan tâm và cảm thấy hào hứng, thu được nhiều kiến thức mới. Điều này phản ánh qua chất lượng bài làm của toàn khóa 56KD khá tốt với 21,5% điểm A (8,5-10 điểm), 52,8% điểm B (7-8,4 điểm), và chỉ 1,8% không đạt (0-3,9 điểm). Trong số 90% sinh viên sử dụng các phần mềm chuyên ngành môi trường kiến trúc để phân tích và đánh giá công trình thì 82,8% sinh viên cho rằng các công cụ này hữu ích và cần thiết; 84,2% sinh viên mong muốn được bổ sung giờ dạy ứng dụng phần mềm mô phỏng phân tích môi trường kiến trúc trong chương trình học; 78,4% sinh viên mong muốn trong Chương trình đào tạo kiến trúc sư có Đồ án theo dạng thiết kế kiến trúc môi trường.
Một giải pháp khả thi được đề xuất là: Điều chỉnh lại hệ thống đồ án đã có để đưa Đồ án Kiến trúc Xanh vào mà hoàn toàn không gây thêm áp lực lên sinh viên vốn dĩ đã phải theo học một chương trình học tập khá nặng. Loại hình đề tài của Đồ án Kiến trúc Xanh được cân nhắc để có thể áp dụng nhiều giải pháp thiết kế thụ động và có quy mô không quá lớn để tránh sinh viên mất thời gian vào việc tổ chức công năng và giải pháp kỹ thuật kết cấu và đủ để giải quyết trên cả hai cấp độ: Quy hoạch (cụm công trình) và thiết kế kiến trúc (từng công trình đơn lẻ). Địa điểm xây dựng tại các vùng có đủ số liệu khí hậu để có thể tính toán bằng phần mềm mô phỏng.
Đồ án Kiến trúc Xanh mẫu: Thiết kế chi tiết một công trình kiến trúc điển hình với đổi mới giải pháp kiến trúc xanh chuyên sâu
Quy mô đồ án Kiến trúc Xanh yêu cầu sinh viên giải quyết thiết kế bền vững trên ba phương diện: Quy hoạch, kiến trúc và kỹ thuật.
Về quy hoạch: Nhóm công trình được tổ hợp theo các phương án khác nhau, có tính đến các điều kiện về hướng nhà tối ưu, tổ hợp hình khối phù hợp điều kiện tự nhiên, khí hậu môi trường và sử dụng phần mềm mô phỏng phân tích ý tưởng quy hoạch. Trong đó cần có chiến lược thiết kế hạ tầng thu gom nước thải, nước mưa, khu xử lý nước, thu gom rác thải, tổ chức giao thông tiếp cận.
Về mặt kiến trúc: Thiết kế chi tiết 1 mẫu nhà theo các quy tắc của kiến trúc xanh, sử dụng phần mềm mô phỏng kiểm tra các thông số vật lý công trình như hệ số truyền nhiệt U-value (W/m²K), hệ số truyền sáng, Solar Heat Gain Coefficient (SHGC), và các chỉ số tiêu thụ năng lượng kWh/m²/năm.
Về kỹ thuật: Giả thiết nhu cầu tiêu thụ năng lượng và nước, trên cơ sở đó xác định nguồn cung cấp năng lượng (năng lượng mặt trời, địa nhiệt), nguồn cung cấp nước (tái sử dụng nước mưa, xử lý nước thải); lựa chọn vật liệu phù hợp cho các cấu kiện chính (gạch ốp lát LIXIL/INAX, kính Low-E, tường kép, cách nhiệt, chống thấm); và sử dụng phần mềm tính toán năng lượng để tính toán.
Điểm đặc biệt của đồ án Kiến trúc Xanh là tính chuyên sâu hướng đến các chiến lược bền vững trong các giai đoạn: phân tích – lên ý tưởng – quy hoạch tổng mặt bằng – thiết kế công trình – thiết kế chi tiết. Tích hợp các yếu tố trong cùng một đồ án, sử dụng các phần mềm mô phỏng để đánh giá, so sánh, cân nhắc phương án tối ưu nhất khi thiết kế quy hoạch đến kiến trúc, hướng tới đạt chứng chỉ LEED, LOTUS hoặc EDGE.
Kết luận về đổi mới giải pháp kiến trúc xanh chuyên sâu
Chương trình đào tạo lý thuyết và bài tập của các môn học về môi trường kiến trúc đã được Bộ môn Kiến trúc môi trường điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy để đổi mới căn bản theo hướng kiến trúc bền vững – công trình xanh. Song hành với lý thuyết là việc cần bổ sung Đồ án Kiến trúc Xanh – bổ sung nội dung giảng dạy phương pháp tư duy và phương pháp thiết kế mới: Tiếp cận các tiêu chí xanh ngay từ giai đoạn đầu và thiết kế kết hợp với các phần mềm mô phỏng để có thể định lượng được các giải pháp thiết kế kiến trúc và quy hoạch. Sự đổi mới này chính là bước đi tiên quyết và quan trọng hướng tới thay đổi bộ mặt kiến trúc Việt Nam theo hướng kiến trúc bền vững, khởi đầu từ công tác đào tạo bài bản, chuyên sâu trong hệ thống đào tạo kiến trúc sư, góp phần xây dựng các công trình đạt chứng chỉ xanh quốc tế và giảm thiểu tác động môi trường trong bối cảnh biến đổi khí hậu năm 2026.
ThS. Nguyễn Thị An Anh – ThS. Phạm Tiến Bình – ThS. Nguyễn Thị Khánh Phương
Bộ môn Kiến trúc Môi trường, Khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Đại học Xây dựng
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 11, 2026 by alplixil
