Gỗ trong kiến trúc công cộng đang định hình lại cách chúng ta thiết kế không gian đô thị bền vững. Với khả năng lưu giữ carbon, tái tạo tự nhiên và mang lại cảm giác gần gũi, vật liệu này không còn là lựa chọn thứ yếu mà trở thành trụ cột trong chiến lược net-zero của các công trình quy mô lớn toàn cầu.
Skidmore, Owings & Merrill (SOM) — đơn vị thiết kế Burj Khalifa và John Hancock Center — đã chứng minh tiềm năng này qua hàng loạt dự án tiên phong, nơi kết cấu gỗ công nghiệp (engineered timber) thay thế bê tông và thép, giảm tới 61% lượng carbon ẩn (embodied carbon) mà vẫn đảm bảo độ bền kết cấu theo tiêu chuẩn quốc tế.
Heavy Timber trong Công trình Công cộng: Billie Jean King Main Library
Billie Jean King Main Library (Long Beach, 2019) là minh chứng cho khả năng ứng dụng gỗ trong kiến trúc công cộng quy mô lớn. Thư viện đạt chứng nhận LEED Platinum nhờ hệ kết cấu heavy timber — gỗ tấm dán keo (glulam) với tiết diện lớn, chịu lửa tốt hơn thép khi nhiệt độ vượt 600°C.
Billie Jean King Main Library với hệ kết cấu heavy timber giúp giảm 61% carbon phát thải so với bê tông truyền thống
Đặc điểm kỹ thuật:
- Kết cấu chính: Glulam Douglas Fir, tiết diện 600×900mm
- Nhịp dầm: 12-18m, không cột giữa
- Giảm embodied carbon: 61% so với phương án bê tông cốt thép
- Thời gian thi công: Giảm 30% nhờ lắp ghép sẵn tại xưởng
Dự án tích hợp thông gió chéo (cross ventilation) và giếng trời (skylight) định hướng Bắc-Nam, giảm 40% năng lượng làm mát so với tiêu chuẩn ASHRAE 90.1. Hệ thống này kết hợp với thermal mass của tường bê tông, tạo độ trễ nhiệt (thermal lag) 8-10 giờ — lý tưởng cho khí hậu Địa Trung Hải.
Giải thưởng:
- Sustainable Innovation Awards, USGBC-LA (2021)
- Excellence in Structural Engineering, SEAOSC (2020)
- Outstanding Achievement: Renovation, ASCE/AEI (2021)
Kết cấu Warren Truss Gỗ: High Line – Moynihan Connector
High Line – Moynihan Connector (New York, 2024) minh họa cách gỗ trong kiến trúc công cộng giải quyết bài toán kết nối đô thị phức tạp. Dự án do SOM và James Corner Field Operations thiết kế, bao gồm hai cầu liên hoàn dài 183m, kết nối Moynihan Train Hall với tuyến phố đi bộ High Line.
Timber Bridge sử dụng kết cấu Warren truss bằng gỗ glulam Alaskan yellow cedar từ nguồn rừng bền vững
Timber Bridge (79m):
- Kết cấu: Warren truss glulam (Alaskan yellow cedar)
- Chứng nhận: FSC (Forest Stewardship Council)
- Gia công: CNC 5 trục tại xưởng, lắp ghép khô trên công trường
- Ưu điểm: Không cần cốp pha, giảm 70% tiếng ồn thi công
Kết cấu Warren truss — hệ dàn tam giác đều — phân bố đều lực nén và lực kéo, tối ưu cho gỗ (vật liệu chịu nén tốt nhưng kém chịu kéo so với thép). Các mối nối sử dụng bulông thép cường độ cao (Grade 8.8) kết hợp tấm thép chèn, đảm bảo độ cứng vững theo Eurocode 5.
Woodland Bridge là cầu cảnh quan với bồn trồng sâu 1,5m, hệ thống tưới tự động và cây bản địa
Woodland Bridge (104m):
- Kết cấu: Khung cột thép nhịp rộng, lớp phủ Corten
- Bồn trồng: Sâu 1,5m, chứa 200m³ đất trồng
- Hệ thống: Tưới nhỏ giọt tự động, cảm biến độ ẩm
- Thực vật: 40+ loài bản địa, chịu hạn
Lớp phủ thép Corten tạo màng oxide bảo vệ tự nhiên, giảm bảo trì và hài hòa với ngôn ngữ vật liệu của High Line hiện có. Thiết kế này cho thấy gỗ trong kiến trúc công cộng không đơn thuần là thay thế vật liệu, mà là tái định nghĩa cách tiếp cận không gian xanh đô thị.
Mặt cắt kết cấu Woodland Bridge với khung cột thép và bồn trồng cây
Chi tiết mối nối Warren truss và hệ thống neo cố định
Glulam Vòm trong Không gian Tâm linh: Cathedral of Christ the Light
Cathedral of Christ the Light (Oakland, 2008) chứng minh gỗ trong kiến trúc công cộng có thể đạt tính biểu tượng cao mà không cần vật liệu “cao cấp”. Nhà thờ hình bình gỗ (vesica piscis) với dàn dầm glulam vươn cao 46m, tạo không gian thiêng liêng tràn ngập ánh sáng tự nhiên.
Cathedral of Christ the Light với hình dáng bình gỗ được bao bọc bởi lớp kính, neo trên nền bê tông
Đặc điểm kỹ thuật:
- Dầm chính: Glulam Douglas Fir, tiết diện 450×1200mm
- Hình học: Vesica piscis (giao tuyến hai hình tròn)
- Chiều cao vòm: 46m
- Vỏ ngoài: Kính Low-E phủ ceramic frit, giảm 60% nhiệt bức xạ
Hệ thống dầm glulam được thiết kế theo nguyên lý catenary arch — đường cong tự nhiên của dây treo, chuyển toàn bộ tải trọng thành lực nén dọc trục. Điều này tối ưu cho gỗ, vật liệu có cường độ nén song song thớ đạt 40-50 MPa (tương đương bê tông C30).
Các dầm glulam vươn cao tạo không gian thiêng liêng, tràn đầy cảm hứng
Ánh sáng tự nhiên được điều khiển qua hệ thống kính frit với mật độ chấm ceramic thay đổi theo độ cao (20-60%), tạo hiệu ứng “ánh sáng thiêng” (divine light) mà không gây chói. Giải pháp này giảm 70% tải nhiệt so với kính trong suốt, đồng thời duy trì illuminance 300-500 lux — đủ cho hoạt động nghi lễ mà không cần chiếu sáng nhân tạo ban ngày.
Không gian bên trong với ánh sáng tự nhiên phi thường nhờ thiết kế bền vững đầy sáng tạo
Định hướng Gỗ Công nghiệp cho Việt Nam
Tại Tọa đàm “Gỗ trong kiến trúc công cộng — Vật liệu truyền thống và giải pháp cho tương lai” (25/10/2025), KTS Nicolas Medrano — Giám đốc Thiết kế SOM Hong Kong — chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng gỗ trong kiến trúc công cộng tại Đông Nam Á, với trọng tâm là giải pháp cho khí hậu nhiệt đới ẩm.
Nicolas Medrano, Giám đốc Thiết kế — Văn phòng SOM tại Hồng Kông
Thách thức khí hậu nhiệt đới:
- Độ ẩm trung bình: 75-85% (Việt Nam), vượt ngưỡng an toàn 20% cho gỗ tự nhiên
- Mối mọt: Termite subterraneus (mối đất) phá hủy gỗ trong 2-3 năm nếu không xử lý
- Nấm mốc: Phát triển khi độ ẩm gỗ >20% và nhiệt độ 25-35°C
Giải pháp engineered timber:
- Cross-Laminated Timber (CLT): Tấm gỗ 3-7 lớp dán chéo, độ ẩm ổn định 12-14%
- Glulam: Gỗ tấm dán keo, xử lý chống mối (borate treatment), độ bền 50+ năm
- Laminated Veneer Lumber (LVL): Gỗ dán lớp mỏng, chịu ẩm tốt hơn gỗ nguyên khối
Medrano dẫn dắt các dự án quy mô lớn như 8 Shenton Way (Singapore) và Tung Chung East (Hong Kong), nơi CLT và glulam được ứng dụng trong điều kiện độ ẩm cao (80-90%) nhờ lớp phủ chống ẩm (moisture barrier) và hệ thống thông gió cưỡng bức.
Định hướng cho Việt Nam:
- Ưu tiên gỗ tràm, keo lai từ rừng trồng FSC (chu kỳ 7-10 năm)
- Phát triển nhà máy sản xuất CLT/glulam trong nước (hiện phải nhập 100%)
- Áp dụng tiêu chuẩn Eurocode 5 hoặc NZS 3603 cho thiết kế kết cấu gỗ
- Tích hợp gỗ trong kiến trúc công cộng vào quy hoạch đô thị xanh (green building code)
Từ thư viện công cộng đến cầu đi bộ và không gian tâm linh, các dự án của SOM chứng minh gỗ trong kiến trúc công cộng không chỉ là giải pháp kỹ thuật giảm carbon, mà còn là cách tiếp cận nhân văn — nơi thiên nhiên, con người và công nghệ hòa quyện trong không gian sống bền vững. Với Việt Nam, tiềm năng gỗ công nghiệp từ rừng trồng và kinh nghiệm quốc tế từ SOM có thể mở ra hướng đi mới cho kiến trúc net-zero trong thập kỷ tới.
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 17, 2026 by alplixil
