Việc tính ứng dụng quy hoạch đô thị cao cấp chuyên sâu thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông trên nền GIS đang trở thành xu hướng tất yếu trong phát triển đô thị bền vững tại Việt Nam. Bộ Xây dựng đã hoàn thiện hướng dẫn triển khai hệ thống này, tạo nền tảng cho các địa phương xây dựng đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030.
GIS trong quy hoạch đô thị Việt Nam
Hệ thống thông tin địa lý (GIS) là công cụ thu thập, lưu trữ, phân tích dữ liệu không gian phục vụ quản lý đô thị. Hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS quản lý các lớp bản đồ (quy hoạch xây dựng, hạ tầng kỹ thuật, nhà ở, công trình dịch vụ) được tích hợp trên nền dữ liệu địa lý quốc gia trong hệ quy chiếu và hệ tọa độ quốc gia.
Nghị quyết 52-NQ/TW (27/9/2019) của Bộ Chính trị về tham gia Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 và Quyết định 950/QĐ-TTg (01/8/2018) phê duyệt Đề án phát triển đô thị thông minh bền vững Việt Nam giai đoạn 2018-2025, định hướng đến 2030 đã xác định tính ứng dụng quy hoạch đô thị cao cấp chuyên sâu là nhiệm vụ trọng tâm.
Giai đoạn 2018-2025 ưu tiên xây dựng: quy hoạch đô thị thông minh, xây dựng và quản lý đô thị thông minh, cung cấp tiện ích đô thị thông minh với cơ sở nền tảng là hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị và hạ tầng ICT, trong đó bao gồm cơ sở dữ liệu không gian đô thị thông minh được kết nối liên thông.
Đà Nẵng đang hướng xây dựng thành phố thông minh*Đà Nẵng triển khai hệ thống GIS phục vụ phát triển đô thị thông minh*
Chức năng cốt lõi của GIS đô thị
Hệ thống GIS đô thị cung cấp các tính năng: thu thập dữ liệu, lưu trữ, truy vấn, phân tích, hiển thị và truy xuất dữ liệu. Hệ thống cho phép hiển thị các lớp thông tin đã được sàng lọc, phân tích, tổng hợp, tính toán theo yêu cầu truy cập của người sử dụng.
Việc thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS là nền tảng cơ bản cung cấp cơ sở dữ liệu để triển khai quy hoạch đô thị thông minh, quản lý điều hành đô thị thông minh cũng như tích hợp các tiện ích phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tính ứng dụng quy hoạch đô thị cao cấp chuyên sâu thể hiện qua khả năng tích hợp đa lớp dữ liệu không gian.
Kinh nghiệm triển khai tại các địa phương
Bình Dương: Mô hình tiên phong
Bình Dương đã triển khai Dự án “Xây dựng hệ thống thông tin địa lý và các phần mềm chuyên ngành xây dựng”, khởi tạo thành công hệ thống thông tin địa lý chuyên ngành xây dựng. Hệ thống được cài đặt trên Trung tâm dữ liệu dùng của tỉnh và thực hiện các dịch vụ cung cấp dữ liệu.
Người dân, cơ quan và doanh nghiệp có thể truy cập tại địa chỉ http://gisxd.binhduong.gov.vn. Các lĩnh vực ứng dụng: Kiến trúc – Quy hoạch; Hạ tầng kỹ thuật và Phát triển đô thị; Nhà ở & Bất động sản; Hoạt động xây dựng; Kinh tế vật liệu xây dựng; Thanh tra.
UBND tỉnh đã ban hành Quy chế thu thập, quản lý, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu ngành Xây dựng làm cơ sở cho các đơn vị có liên quan trong công tác khai thác, sử dụng, cập nhật, quản lý cơ sở dữ liệu dùng chung liên ngành.
Tỉnh Bình Dương đã triển khai hiệu quả các nội dung liên quan đến GIS*Bình Dương ứng dụng GIS 3D và mô hình thành phố 3D trong quản lý đô thị*
Bình Dương tiếp tục nghiên cứu phát huy tiềm năng dữ liệu: ứng dụng công nghệ vệ tinh, viễn thám xây dựng nguồn dữ liệu tham chiếu định hướng cập nhật, số hóa dữ liệu về giao thông, quy hoạch đô thị và đầu tư xây dựng; ứng dụng GIS 3D và các mô hình thành phố 3D trong quản lý đô thị và các hoạt động xây dựng (thí điểm tại Thủ Dầu Một); triển khai áp dụng mô hình cập nhật dữ liệu GIS ngành xây dựng theo quy trình nghiệp vụ; đề xuất và thực hiện thí điểm mô hình quản lý GIS kết hợp BIM trong quản lý đầu tư xây dựng.
Bắc Ninh: Tích hợp dữ liệu liên ngành
Từ 2018 đến nay, Bắc Ninh tập trung xây dựng các cơ sở dữ liệu, nền tảng công nghệ dùng chung thống nhất cho toàn tỉnh, triển khai theo mô hình tập trung tại trung tâm dữ liệu tỉnh; xây dựng, ban hành các Quy chế, quy định quản lý, vận hành các hệ thống thông tin dùng chung nhằm tăng cường kết nối, tích hợp và chia sẻ dữ liệu, giảm thiểu tình trạng manh mún, phân mảnh ứng dụng và cát cứ dữ liệu.
Đây là nội dung quan trọng, là cơ sở để triển khai các ứng dụng Chính quyền điện tử, các ứng dụng của Trung tâm điều hành, các nền tảng kết nối người dân, doanh nghiệp với các cơ quan nhà nước, trên nhiều lĩnh vực: cơ sở dữ liệu dùng chung và hệ thống thông tin quản lý tích hợp trên nền tảng GIS về các lĩnh vực công thương, giao thông vận tải, giáo dục đào tạo, quy hoạch xây dựng, khí tượng thủy văn và biến đổi khí hậu.
Lợi ích của hệ thống GIS đô thị
Đối với cơ quan quản lý nhà nước
Hệ thống GIS đô thị là công cụ hỗ trợ hiệu quả công tác lập, thẩm định và quản lý quy hoạch xây dựng, quy hoạch đô thị; quản lý đầu tư xây dựng phát triển đô thị theo quy hoạch xây dựng được duyệt. Tính ứng dụng quy hoạch đô thị cao cấp chuyên sâu tạo nền tảng để áp dụng các công cụ hỗ trợ ra quyết định (DSS) đánh giá đa mục tiêu, hỗ trợ phân tích, đánh giá thông tin, dữ liệu nhằm hỗ trợ cơ quan quản lý nhà nước lựa chọn giải pháp tối ưu để ra quyết định trong quá trình phê duyệt quy hoạch xây dựng, đô thị và quản lý phát triển đô thị.
Hệ thống tạo nền tảng cơ sở để áp dụng các công cụ quản lý đô thị tích hợp công nghệ 3D, công nghệ viễn thám; tích hợp thông tin pháp lý đối với công tác quản lý dân cư, đất đai, giao thông và các dịch vụ công trong đô thị; cải cách hành chính, hiện đại hóa và đơn giản hóa các thủ tục hành chính trong các lĩnh vực quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị, hạ tầng kỹ thuật đô thị; phổ biến các chính sách pháp luật, quản lý điều hành của Trung ương và địa phương.
Đối với doanh nghiệp
Hệ thống cho phép khai thác, chia sẻ các thông tin pháp lý, thông tin quy hoạch xây dựng, đô thị; là kênh thông tin phản ánh những khó khăn vướng mắc trong quá trình hoạt động tại các địa phương.
Tùy vào mức độ phát triển của hệ thống có thể cho phép các cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp thực hiện thủ tục hành chính theo các cấp độ khác nhau như xin cấp phép xây dựng, cung cấp thông tin quy hoạch hoặc phát triển các tiện ích trên cơ sở các dữ liệu được hệ thống phân cấp cho phép sử dụng.
Đối với người dân
Hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS là cổng kết nối giữa người dân và chính quyền các cấp; hỗ trợ người dân tra cứu các thông tin về chính sách pháp luật, quy hoạch xây dựng, quản lý đất đai trên địa bàn; phản ánh kịp thời những vi phạm, bất cập, thúc đẩy người dân tham gia công tác quản lý đô thị. Tính ứng dụng quy hoạch đô thị cao cấp chuyên sâu giúp người dân tiếp cận thông tin minh bạch, chính xác về phát triển đô thị.
Phân định trách nhiệm các cơ quan
Bộ Xây dựng hướng dẫn cụ thể các bước tổ chức thiết lập hệ thống. Ban hành quy định khung về trách nhiệm các ngành, các cấp, phân định rõ trách nhiệm chủ trì, trách nhiệm phối hợp trong quá trình thực hiện.
Định kỳ rà soát, cập nhật sửa đổi bổ sung trong quá trình thực hiện để hoàn thiện cơ chế phối hợp liên cấp, liên ngành. Thu thập, tổng hợp, phân loại, xử lý, tích hợp dữ liệu và chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ. Thiết lập hệ thống quản lý, lưu dữ liệu gốc trên cơ sở các dữ liệu sau khi xử lý và đảm bảo an ninh, an toàn.
Cập nhật thường xuyên các dữ liệu nền tảng trong quá trình khai thác vận hành. Tích hợp các thông tin dữ liệu chuyên ngành phục vụ công tác quản lý đô thị, phát triển các tiện ích đô thị. Thiết lập trung tâm quản lý cơ sở dữ liệu và thiết kế phần mềm quản lý. Tổ chức đào tạo, tập huấn theo các nhóm thực hiện. Công bố, đưa vào sử dụng hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS.
UBND cấp tỉnh ban hành quy định về công tác thu thập, quản lý, khai thác và sử dụng cơ sở dữ liệu đô thị, trong đó quy định cần bao gồm các nội dung về công tác thu thập, quản lý cơ sở dữ liệu; khai thác, sử dụng cơ sở dữ liệu; trách nhiệm và quyền hạn của các cơ quan thực hiện; lưu trữ, bảo quản và an ninh, an toàn cơ sở dữ liệu.
UBND cấp tỉnh căn cứ vào các quy định pháp luật hiện hành về công tác lập bản đồ, lập quy hoạch, tổ chức nghiên cứu và ban hành quy định thống nhất về quy cách thể hiện bản đồ số trong các công tác lập quy hoạch để tạo thuận lợi trong công tác tích hợp các bản đồ lên hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu.
Các Sở ngành phối hợp xây dựng các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật đối với công tác xử lý, số hóa dữ liệu theo các mảng, lĩnh vực, nhiệm vụ được phân công theo dõi, thực hiện để trình UBND tỉnh ban hành.
Quy trình triển khai 6 bước
Quy trình của giai đoạn thí điểm và giai đoạn triển khai mở rộng gồm 6 bước:
Bước 01: Nghiên cứu, xây dựng và ban hành đề án, kế hoạch, chương trình thực hiện xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS cấp tỉnh, trong đó cần xác định các lĩnh vực ưu tiên thực hiện thông minh hóa, lựa chọn khu vực thí điểm trước khi mở rộng triển khai, phương pháp thực hiện, giải pháp kỹ thuật, tổ chức thực hiện và dự kiến nguồn kinh phí thực hiện.
Bước 02: Thu thập, tổng hợp và phân loại dữ liệu; xử lý, chuẩn hóa dữ liệu và thiết lập dự liệu nền tảng; rà soát, đánh giá quy trình báo cáo, quản lý dữ liệu và phân công, phân cấp triển khai thực hiện nhiệm vụ.
Bước 03: Thiết lập trung tâm quản lý cơ sở dữ liệu và thiết kế phần mềm quản lý, khai thác sử dụng dữ liệu.
Bước 04: Nghiên cứu, xây dựng và ban hành quy chế, quy định về: tổ chức bố trí nhân sự thực hiện các cấp; công tác phối hợp triển khai liên ngành trong việc cung cấp, chia sẻ và duy trì dữ liệu; trách nhiệm của các bên trong quá trình triển khai thực hiện; hướng dẫn khai thác, sử dụng dữ liệu theo phân cấp, phân quyền.
Bước 05: Tổ chức đào tạo, tập huấn theo các nhóm thực hiện gồm: trực tiếp quản lý, vận hành.
Bước 06: Công bố, công khai rộng rãi về cổng thông tin hệ thống cơ sở dữ liệu đô thị liên thông trên nền GIS đến các cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Theo khuyến nghị của Bộ Xây dựng, GIS là công cụ có khả năng hỗ trợ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý cơ sở dữ liệu đô thị phục vụ chỉ đạo điều hành các cấp chính quyền. Việc ứng dụng GIS là quá trình liên tục, theo nhiều giai đoạn và đòi hỏi tính gắn kết đồng bộ với các bước phát triển chung của địa phương. Do đó, việc triển khai xây dựng cơ sở dữ liệu đô thị và hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu đô thị cần chú trọng đến việc kế thừa, tái sử dụng các nội dung, tài nguyên sẵn có về hạ tầng công nghệ thông tin, bản quyền phần mềm GIS, các cơ sở dữ liệu GIS mà tỉnh đã đầu tư trước đó.
Hệ thống GIS đô thị đã chứng minh tính ứng dụng quy hoạch đô thị cao cấp chuyên sâu qua các mô hình triển khai thành công tại Bình Dương, Bắc Ninh. Giai đoạn 2026-2030, việc mở rộng ứng dụng GIS sẽ là nền tảng then chốt cho phát triển đô thị thông minh, bền vững tại Việt Nam.
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 8, 2026 by alplixil
