Hội thảo ALP nâng cấp đô thị xanh cho dự án lớn đã chính thức khép lại chương trình LIXIL ALP 2023-2024 với chủ đề “Trẻ hóa đô thị”. Sau hơn một năm nghiên cứu, 5 đề tài đề xuất những mô hình can thiệp đô thị có tính khả thi cao, từ quy hoạch khu nhà ở thu nhập thấp đến tái sinh di sản công nghiệp, hứa hẹn định hình lại cách tiếp cận phát triển đô thị bền vững tại Việt Nam.
Khu đô thị C-TOWN: Mô hình nhà ở xã hội tích hợp dịch vụ
TAT Architects Studio nghiên cứu giải pháp nhà ở cho công nhân thu nhập thấp tại TP. Thủ Đức trên diện tích 5ha. Khu C-TOWN thí điểm tại phường Thạnh Mỹ Lợi, gần các khu công nghiệp và cảng Cát Lái, dự kiến cung cấp chỗ ở cho 2.780–3.550 cư dân.
Mô hình khu đô thị C-TOWN*Mô hình quy hoạch tổng thể khu đô thị C-TOWN với hệ thống không gian công cộng đa tầng*
Điểm đột phá của C-TOWN nằm ở cách tổ chức không gian theo nguyên tắc “đường làng đô thị”: tầng trệt chung cư để trống 80% diện tích làm không gian thương mại–dịch vụ, tạo khu vực giao lưu giống “đường làng” truyền thống. Hệ sân trong của khu chung cư 5 tầng đóng vai trò buồng phổi, đảm bảo thông gió tự nhiên. Các dãy townhouse nội khu giáp trục giao thông, townhouse ngoại khu làm vệt kinh doanh đô thị.
Căn hộ tiêu chuẩn 27m² phục vụ tối đa 4 người, căn góc 45–65m² cho phép bố trí linh hoạt. Mật độ xây dựng được kiểm soát để duy trì hệ số phủ xanh tối thiểu theo quy chuẩn Việt Nam (hiện Hà Nội chỉ đạt 2.1m²/người so với khuyến nghị 9m²/người của WHO).
Tái sinh Nhà máy Xe lửa Gia Lâm: Từ di sản công nghiệp đến không gian sáng tạo cộng đồng
Công ty CP Tư vấn PVCHB đề xuất chuyển đổi Nhà máy Xe lửa Gia Lâm (20ha) thành quần thể văn hóa–sáng tạo cộng đồng. Thay vì phá bỏ hoàn toàn, dự án tận dụng cấu trúc khung thép rộng của nhà xưởng cũ, gia cố và tái cấu trúc để lồng ghép các không gian mới.
Phối cảnh quy hoạch Nhà máy Xe lửa Gia Lâm*Định hướng không gian tổng thể với các phân khu chức năng bảo tồn thích ứng*
Quy hoạch chia thành các thành phần: bảo tồn thích ứng di sản giá trị; không gian phục vụ cộng đồng–sáng tạo; công viên cây xanh; khách sạn đường sắt; văn phòng, dịch vụ, thương mại. Dự án tận dụng tiềm năng mô hình TOD (Transit Oriented Development) với bán kính 500m từ ga đường sắt, phát triển mạng lưới hoạt động hiệu quả.
Kế hoạch tái thiết cơ sở công nghiệp là cơ hội để thành phố có quỹ đất lớn phát triển mô hình mới hướng tới sự năng động, sáng tạo. Nếu thực hiện hiệu quả, cư dân đô thị có cơ hội phát triển cá nhân theo nhiều định hướng, phát huy sáng tạo thay cho lối sống thụ động đang tồn tại.
Đánh thức “nơi chốn” tại Ngã năm Giang Biên: Tactical urbanism cho không gian công cộng
Think Playgrounds nghiên cứu biến Ngã năm Giang Biên (Long Biên, Hà Nội) thành không gian cộng đồng an toàn. Hiện trạng khu vực: vỉa hè bị chiếm dụng, thiếu không gian cho người đi bộ và giao thông xanh, thiết kế giao thông chưa an toàn.
Điều chỉnh kích thước các phần đường*Phương án tái phân bổ không gian đường phố ưu tiên người đi bộ*
Giải pháp: (1) Tăng diện tích cho người đi bộ – nối các đảo trung tâm thành vỉa hè rộng rãi, bổ sung cây xanh và tiện ích công cộng; (2) Giảm diện tích đường dư thừa – hạn chế khu vực dành cho xe cộ, khuyến khích xe đạp và đi bộ.
Điểm mấu chốt: phương pháp tiếp cận thực tế và tiết kiệm. Các giải pháp có thể tổ chức trong 1–3 ngày như đặt dải phân cách mềm (có thể dịch chuyển) giúp cư dân nhanh chóng trải nghiệm thiết kế mới, “đánh thức nhu cầu” của cộng đồng. Sau đó thu nhận phản hồi để thực hiện giải pháp lâu dài (1–2 tháng) như kẻ vạch sơn đường, biển hiệu.
Phương pháp tactical urbanism này cho phép thử nghiệm nhanh, điều chỉnh linh hoạt trước khi đầu tư lớn, phù hợp với nguồn lực hạn chế của đô thị Việt Nam.
Chuyển hóa Bãi chôn lấp Gò Cát: Từ “vùng đất chết” đến công viên đô thị
TA Landscape Architecture Vietnam đề xuất chuyển đổi Bãi chôn lấp Gò Cát (25ha, Bình Tân, TP.HCM) thành công viên xanh. Khu vực đã đóng cửa hơn 16 năm, có diện tích gấp 3 lần cây xanh hiện hữu trên địa bàn quận, trong khi Bình Tân thiếu không gian xanh công cộng nghiêm trọng.
Phương án thiết kế tổng thể*Mặt bằng tổng thể với hệ thống vành đai chức năng bao quanh lõi xanh thể thao*
Mô hình phát triển theo các vòng chức năng: (1) Vành đai viền – lớp đệm xanh cách ly, cung cấp đường dạo, ghế ngồi, sân chơi; (2) Vành đai mặt nước – cải tạo đường nước xung quanh để trồng cây thủy sinh, xây dựng khu nghỉ ngơi; (3) Vành đai dốc – xử lý địa hình dốc tạo không gian đi dạo, ngắm cảnh; (4) Vùng lõi – tổ hợp sân thể thao đa mục đích trên đỉnh bãi chôn lấp, kết hợp vườn hoa, picnic.
Kịch bản thực hiện chia nhiều giai đoạn. Ban đầu: đường dạo, khu dã ngoại, sân chơi. Sau đó bổ sung: khu triển lãm nghệ thuật, sân thể thao, dịch vụ thương mại. Đồng thời kết hợp chương trình giáo dục về tái chế chất thải và bảo vệ môi trường.
Giải pháp kỹ thuật: xử lý địa hình dốc, trồng cây xanh phù hợp chống xói mòn và sạt lở, che phủ và xử lý khí thải từ bãi chôn lấp. Dự án chứng minh từ “vùng đất chết”, con người có thể kiến tạo công viên xanh mang lại lợi ích to lớn cho cộng đồng và đô thị.
Mini Building: Đổi mới kiến trúc nhà phố đô thị
VUUV Architecture nghiên cứu hiện tượng chuyển đổi từ “ngôi nhà” sang “tòa nhà” (Mini Building) tại Hà Nội. Các Mini Building mọc lên trên mảnh đất nhỏ, kết hợp nhiều công năng (ở, dịch vụ) nhưng thiết kế chưa tối ưu. Vấn đề: cần tư duy mới về thiết kế và vận hành để tích hợp các công năng, tương tác trong nội bộ tòa nhà và với đô thị bên ngoài.
Tiêu chí thiết kế Mini Building*Các tiêu chí thiết kế đáp ứng nhu cầu xã hội đô thị đương đại*
VUUV Building là ví dụ điển hình: tầng 1 là quán cà phê kết nối cộng đồng (đóng vai trò “phòng khách” cho cả tòa nhà), các tầng trên là không gian triển lãm, văn phòng và căn hộ. Foursquare Building bố trí hệ thống lõi kỹ thuật ở phía cuối, tạo không gian chính linh hoạt, dễ dàng chuyển đổi từ văn phòng thành không gian công cộng, thương mại. Jasmine House với 11 căn hộ khác nhau (bao gồm duplex) cho phép tùy chỉnh không gian theo nhu cầu sinh hoạt, làm việc hay giải trí.
Tính linh hoạt trong không gian cho phép thay đổi công năng theo nhu cầu, tối ưu hóa diện tích và thích ứng với sự biến đổi của xã hội. Trong thiết kế Mini Building, việc cân bằng giữa không gian công cộng và riêng tư là yếu tố quan trọng để khuyến khích tương tác cộng đồng mà vẫn đảm bảo sự riêng tư cần thiết.
PGS.TS.KTS Phạm Thúy Loan (Chuyên gia Quy hoạch Chiến lược Bang NSW, Úc, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Kiến trúc Quốc gia) đánh giá: “Các đề tài đều thể hiện tính mới và đều có khả năng ứng dụng. Có thể là cách nhìn vấn đề cũ nhưng trên góc nhìn mới hay là sự phát hiện ra một vấn đề mới, cách làm mới, giải pháp mới.”
Đại diện GROHE (đơn vị tài trợ) chia sẻ: “Những đề tài nghiên cứu năm nay đều rất thiết thực và chúng tôi tin rằng có thể ứng dụng được cho nhiều mô hình khác nhau và góp phần cải thiện tương lai không gian sống Việt Nam.”
Hội thảo ALP nâng cấp đô thị xanh cho dự án lớn đã chứng minh tiềm năng của các giải pháp can thiệp đô thị tại Việt Nam. Từ nhà ở xã hội, tái sinh di sản công nghiệp, tactical urbanism, chuyển hóa bãi chôn lấp, đến đổi mới kiến trúc nhà phố – 5 đề tài hứa hẹn định hình cách tiếp cận phát triển đô thị bền vững, sáng tạo và thích ứng với bối cảnh Việt Nam.
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 11, 2026 by alplixil
