Đổi mới kiến trúc xanh trong kỷ nguyên mới cho đô thị không chỉ là khẩu hiệu mà là bài học thực tiễn từ Phú Mỹ Hưng – khu đô thị tiên phong đánh dấu bước ngoặt trong tư duy quy hoạch Việt Nam. Từ vùng đất trũng đầm lầy những năm 1990, dự án này đã chứng minh sức mạnh của tầm nhìn chiến lược, mô hình công-tư hợp tác, và chuẩn mực quốc tế trong phát triển đô thị bền vững.
Bối cảnh ra đời: Dám nghĩ, dám làm trong thời kỳ đổi mới
Đầu thập niên 90, khi kinh tế thị trường còn “vừa đi vừa tìm đường”, việc hình thành khu đô thị quy mô lớn tại vùng đất ngập nước phía nam TP.HCM được coi là vô cùng mạo hiểm. Tiến sĩ kiến trúc sư Ngô Việt Nam Sơn nhấn mạnh, đột phá đầu tiên đến từ tư duy mở của chính quyền, đặc biệt là lãnh đạo thành phố.
Năm 1993, Công ty Phú Mỹ Hưng (liên doanh CT&D-Đài Loan với IPC-Việt Nam) đề xuất phát triển dự án đô thị tại khu Nam. Mô hình “liên doanh” lần đầu được thực thi trong phát triển đô thị, không chỉ thu hút vốn mà còn mời “bộ óc” tinh hoa thế giới về hỗ trợ.
Chủ tịch CT&D Lawrence Ting tổ chức cuộc thi quốc tế thiết kế quy hoạch, mời các giáo sư, chuyên gia hàng đầu như kiến trúc sư Ngô Việt Thụ (tác giả Dinh Độc Lập, Việt Nam Quốc Tự), cùng các công ty danh tiếng: Skidmore, Owings & Merrill (SOM-Mỹ), Koetter Kim & Associates (Mỹ), Kenzo Tange & Associates (Nhật).
Quy hoạch Nam Sài Gòn*Quy hoạch tổng thể Nam Sài Gòn (2.600 ha) bao gồm Khu đô thị Phú Mỹ Hưng – minh chứng cho tầm nhìn chiến lược phát triển đô thị bền vững*
Đại lộ Nguyễn Văn Linh: Xương sống của mô hình TOD tiên phong
Đại lộ Nguyễn Văn Linh – trục đường dài gần 18km, lộ giới rộng 120m – ban đầu gây nhiều tranh cãi. Nhiều người cho rằng quá rộng, lãng phí, thậm chí “không đủ xe chạy”. Kiến trúc sư Nam Sơn chia sẻ: “Lúc ấy ở Việt Nam không có một con đường nào rộng như vậy nên họ phản đối cũng là điều dễ hiểu”.
Cuối cùng, dự án được thông qua. Hoàn thành năm 2007, đại lộ trở thành trục giao thông huyết mạch, nối liền Đông-Tây Nam Bộ. Đây còn là trục chính của quy hoạch theo mô hình TOD (Transit Oriented Development) đầu tiên cho thành phố, với không gian xanh trục giữa rộng 36m, dự trữ cho tương lai phát triển metro hoặc monorail kết nối vào trung tâm Quận 1.
Quy hoạch tổng thể đô thị khu Nam (2.600 ha) được Thủ tướng phê duyệt năm 1994. Khu đô thị Phú Mỹ Hưng (750 ha) gồm 5 cụm: A-Trung tâm đô thị, B-Khu dân cư mở rộng, C-Khu dân cư kết hợp dịch vụ, D-Khu văn hóa-giải trí, E-Khu mở rộng-dự trữ phát triển.
Ban giám khảo cuộc thi*Ban giám khảo cuộc thi quốc tế lựa chọn quy hoạch tổng thể khu đô thị Nam Sài Gòn – hội tụ chuyên gia hàng đầu thế giới*
Đổi mới kiến trúc xanh: Mật độ cây xanh vượt trội
Giá trị nổi bật của đổi mới kiến trúc xanh trong kỷ nguyên mới cho đô thị tại Phú Mỹ Hưng là mật độ cây xanh 8,9 m²/người – cao hơn 16 lần so với nội thành TP.HCM (khoảng 0,55 m²/người). Con số này vượt xa khuyến nghị của WHO (9 m²/người), trong khi Hà Nội hiện chỉ đạt khoảng 2,1 m²/người.
Kiến trúc sư Nam Sơn nhấn mạnh: “Từ vài trăm nghìn/m² đất thì giờ đây có nơi cả vài trăm triệu/m². Chính hạ tầng hoàn thiện, đồng bộ, hiện đại đã dẫn kéo giá trị đất đai ở khu vực này lên, và khi đất lên giá thì nhà đầu tư lại khai thác từ nguồn bất động sản này, lấy quỹ đó quay lại đầu tư tiếp cho hạ tầng mà không dùng ngân sách”.
Nhóm quy hoạch SOM*Nhóm quy hoạch SOM thiết kế Nam Sài Gòn: Kiến trúc sư John Kriken (chủ nhiệm), Ngô Việt Nam Sơn, Kathrin Moore – đại diện cho sự kết hợp chuyên môn quốc tế*
Bốn bài học cốt lõi về đổi mới kiến trúc xanh trong kỷ nguyên mới cho đô thị
1. Tư duy mở cho kinh tế tư nhân
Phú Mỹ Hưng chứng minh Nhà nước chỉ cần kiến tạo cơ chế và hạ tầng pháp lý, nguồn lực từ kinh tế tư nhân sẽ lo phần còn lại. Mô hình PPP (Public-Private Partnership) sau khi thử nghiệm thành công đã được nhân rộng ra cả nước, đánh dấu bởi hàng trăm khu đô thị mới từ Bắc chí Nam.
2. Cơ chế chính sách linh hoạt
Mô hình công-tư hợp tác được thí điểm đặc thù, mở đường cho cơ chế chính thức áp dụng rộng rãi. Vai trò quyết đoán của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cố Bí thư Thành ủy Võ Trần Chí, phối hợp với nhà đầu tư chiến lược Lawrence Ting thông qua vai trò kết nối của ông Phan Chánh Dương, đã kịp thời tháo gỡ khó khăn.
3. Quy hoạch phù hợp kinh tế thị trường
Mọi đề xuất được nghiên cứu kỹ trên cơ sở hiện trạng và thị trường, để chọn phương án quy hoạch và kêu gọi đầu tư, không phải tư duy áp đặt, chỉ định. Quy trình từ lập đề bài, tổ chức thi tuyển quốc tế, lập quy hoạch, lập kế hoạch thực hiện, đến quản lý khu đô thị đều theo chuẩn quốc tế.
4. Phát triển bền vững, tạo lập giá trị từ hệ sinh thái
Chuyển đổi ưu tiên từ “lượng” sang “chất”. Kiến trúc sư Ngô Việt Thụ đề xuất trao giải cho phương án quy hoạch khu Nam Sài Gòn gồm nhiều đảo đô thị xanh với hệ thống kênh bao quanh của SOM, rất phù hợp cho đô thị tại vùng đất thấp. Nhờ vậy, khi vùng đất cao khu trung tâm nội thành Quận 1 bị ngập, Phú Mỹ Hưng vẫn không ngập.
Phú Mỹ Hưng từ trên cao*Khu đô thị Phú Mỹ Hưng nhìn từ trên cao – minh chứng cho quy hoạch đô thị xanh bền vững với mật độ cây xanh vượt trội*
Thành tựu sau hơn 30 năm: Đô thị kiểu mẫu đầu tiên cả nước
Từ vùng đất hoang, đầm lầy, dân cư vô cùng thưa thớt, hơn 30 năm qua Phú Mỹ Hưng đã là chỗ ở cho hơn 60.000 dân, trong đó rất đông là người nước ngoài. Nơi đây là văn phòng của nhiều tập đoàn, thương hiệu đa quốc gia, bệnh viện, trung tâm thương mại, trung tâm hội chợ triển lãm, trường học.
Năm 2008, Phú Mỹ Hưng được Bộ Xây dựng công nhận là đô thị kiểu mẫu đầu tiên của cả nước, đánh dấu cột mốc quan trọng và khẳng định tầm nhìn quy hoạch đô thị. Từ ưu tiên về “lượng” (thu hút cư dân, phát triển dự án, xây công trình, hạ tầng kỹ thuật), đô thị chuyển đổi sang ưu tiên về “chất” bằng cách hình thành nhiều không gian cộng đồng, nâng cao chất lượng môi trường sống, giá trị bản sắc, kiến trúc xanh.
Công viên Hồ bán nguyệt*Công viên Hồ bán nguyệt – không gian xanh đặc trưng tại Phú Mỹ Hưng, thể hiện triết lý phát triển bền vững*
Ý nghĩa với kỷ nguyên vươn mình của dân tộc
Trong giai đoạn phát triển hiện nay, khi đất nước bước vào kỷ nguyên vươn mình, bài học về tư duy, thực tiễn triển khai dự án Phú Mỹ Hưng vẫn còn nguyên giá trị. Đây là minh chứng thực tiễn sinh động về sự kết hợp giữa lắng nghe nhân tài, trọng dụng tư duy khoa học, linh hoạt trong áp dụng cơ chế, thể chế và đặc biệt là sự dũng cảm của người lãnh đạo trong việc phá bỏ rào cản cũ để kiến tạo giá trị mới.
TP.HCM đang được kỳ vọng sẽ trở thành siêu đô thị mang tầm quốc tế với nhiều tiềm năng về điều kiện tự nhiên, điều kiện xã hội, nền tảng kinh tế, nguồn nhân lực chất lượng cao và được Trung ương tạo điều kiện thông qua thể chế đặc thù vượt trội. Nếu nắm chắc, vận dụng linh hoạt, hiệu quả các nguồn lực này, thành phố sẽ tăng tốc, bứt phá ngoạn mục và không chỉ là động lực cho khu vực phía nam mà còn là động lực phát triển cho cả nước.
Đại lộ Nguyễn Văn Linh*Đại lộ Nguyễn Văn Linh – trục giao thông huyết mạch và xương sống của mô hình TOD tiên phong tại Việt Nam*
Đổi mới kiến trúc xanh trong kỷ nguyên mới cho đô thị từ Phú Mỹ Hưng không chỉ là câu chuyện về quy hoạch, mà là bài học về tầm nhìn chiến lược, dũng khí đổi mới, và cam kết phát triển bền vững – những giá trị cốt lõi cho các dự án đô thị tương lai.
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 13, 2026 by alplixil
