Hội thảo ALP môi trường sống tối ưu chi phí từ chuyên gia diễn ra sáng 10/3/2026 tại Hà Nội đã quy tụ kiến trúc sư, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực môi trường xây dựng. Sự kiện do Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phối hợp cùng Trung tâm Môi trường Đô thị và Công nghiệp (Hội Môi trường Xây dựng Việt Nam) tổ chức, tập trung vào giải pháp thông gió thông minh cho khí hậu nhiệt đới — một trong những ưu tiên hàng đầu của chương trình ALP LIXIL giai đoạn 2021-2024.
Toàn cảnh hội thảo khoa học về không gian sống và sức khỏe tại Trường Đại học Xây dựng Hà Nội
Bối cảnh đô thị hóa và nhu cầu không gian lành mạnh
Theo UN-Habitat, tỷ lệ đô thị hóa Việt Nam đạt 38.2% năm 2025 và dự kiến vượt 50% vào 2035. Mật độ dân số tại các đô thị lớn như Hà Nội (khoảng 2,400 người/km² khu vực nội thành) và TP.HCM (trên 4,000 người/km²) đặt ra áp lực lớn về chất lượng không khí trong nhà. Nghiên cứu của Viện Quy hoạch Đô thị Việt Nam (2024) chỉ ra rằng 67% căn hộ chung cư tại Hà Nội không đạt tiêu chuẩn thông gió tự nhiên tối thiểu theo QCVN 09:2017/BXD.
Ông Nguyễn Hữu Tiến, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học Công nghệ Môi trường và Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng), nhấn mạnh vai trò của khoa học công nghệ trong tối ưu hóa hiệu quả năng lượng cho công trình. Theo ông, giải pháp thông gió hiệu quả — dù tự nhiên hay cơ khí — đóng vai trò then chốt trong việc kiến tạo không gian sống tiện nghi, lành mạnh và thân thiện với môi trường, đồng thời giảm phụ thuộc vào điều hòa không khí tiêu tốn năng lượng cao.
Định hướng nghiên cứu từ ALP LIXIL và các trung tâm xuất sắc
Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, cho biết nhà trường là một trong 13 trung tâm xuất sắc về đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực vật liệu mới và công nghệ xây dựng. Thực hiện cam kết COP26 của Chính phủ Việt Nam về Net-Zero 2050, trường đã thành lập các Trung tâm nghiên cứu xuất sắc (Center of Excellence — COE) tập trung vào môi trường xây dựng và công trình bền vững.
Chương trình ALP LIXIL giai đoạn 2021-2024 với chủ đề “Trẻ hóa đô thị” đã đề xuất 12 giải pháp tái thiết không gian đô thị, trong đó 5 giải pháp liên quan trực tiếp đến cải thiện vi khí hậu và thông gió tự nhiên cho các khu đô thị hiện hữu. Các nghiên cứu từ ALP cho thấy việc tăng hệ số phủ xanh từ 2.1 m²/người (hiện tại tại Hà Nội) lên 5 m²/người có thể giảm nhiệt độ cảm nhận (UTCI — Universal Thermal Climate Index) xuống 2-3°C trong mùa hè.
Giải pháp công nghệ từ Panasonic: 6 cấp độ thông gió
Ông Hirofumi Abe, Phó Tổng Giám đốc Công ty Panasonic Electric Works Vietnam, nhấn mạnh vai trò của hệ thống thông gió trong cải thiện chất lượng không khí, tối ưu hóa sự thoải mái nhiệt và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng. Ông Philip Ong, đại diện Trung tâm R&D Panasonic Singapore, giới thiệu mô hình phân loại 6 cấp độ thông gió:
- Cấp 0: Không thông gió (sealed space)
- Cấp 1: Thông gió tự nhiên cơ bản (natural ventilation)
- Cấp 2: Thông gió cơ khí đơn giản (mechanical exhaust)
- Cấp 3: Thông gió hybrid (kết hợp tự nhiên + cơ khí)
- Cấp 4: Thông gió cơ khí toàn phần với lọc không khí (full mechanical with filtration)
- Cấp 5: Hệ thống thông gió thông minh tích hợp AI (smart ventilation with AI control)
Theo nghiên cứu của Panasonic tại Singapore (2025), quạt thông gió tiêu thụ chỉ 15-30W nhưng có thể giảm phụ thuộc vào điều hòa không khí đến 40% trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, tương đương tiết kiệm 800-1,200 kWh/năm cho một căn hộ 80m².
Hành trình phát triển thông gió trong kiến trúc Việt Nam
KTS Hoàng Thúc Hào, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam, cùng TS.KTS Phạm Khánh Toàn trình bày chủ đề “Hành trình phát triển của thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí trong kiến trúc Việt Nam”. Các diễn giả nhấn mạnh xu hướng kết hợp giữa thông gió tự nhiên và cơ khí (thông gió hybrid) nhằm đạt hiệu quả cao về vi khí hậu và tiết kiệm năng lượng.
Các chuyên gia kiến trúc trình bày về giải pháp thông gió cho công trình nhiệt đới
Phân tích các công trình đạt Giải thưởng Kiến trúc Quốc gia 2022-2024 cho thấy:
- Nhà ở: 78% áp dụng thông gió tự nhiên chéo (cross ventilation), 45% tích hợp giếng trời (light well) để tăng cường đối lưu không khí
- Khách sạn: 62% sử dụng thông gió hybrid, kết hợp hành lang mở và hệ thống cơ khí cho khu vực công cộng
- Công trình y tế: 89% áp dụng thông gió cơ khí toàn phần với lọc HEPA, đáp ứng tiêu chuẩn WHO về chất lượng không khí trong bệnh viện
- Công trình giáo dục: 71% ưu tiên thông gió tự nhiên, với diện tích mở tối thiểu 15% diện tích sàn theo QCVN 09:2017/BXD
So sánh quy chuẩn Việt Nam và Đông Nam Á
PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà và TS. Nguyễn Thành Trung đã so sánh các quy định về lớp vỏ công trình và thông gió trong hệ thống quy chuẩn, tiêu chuẩn của Việt Nam và một số quốc gia Đông Nam Á. Theo các tác giả, kiến trúc Việt Nam vốn ưu tiên thông gió tự nhiên nhờ phù hợp với điều kiện khí hậu và thói quen sử dụng.
Tuy nhiên, các quy chuẩn hiện hành vẫn còn thiếu các yêu cầu định lượng cụ thể về diện tích mở hoặc hiệu quả thông gió. So sánh với Singapore (SS 553:2016) và Malaysia (MS 1525:2019):
- Singapore: Yêu cầu diện tích mở tối thiểu 10% diện tích sàn cho thông gió tự nhiên, hoặc tốc độ thông gió cơ khí tối thiểu 0.6 ACH (Air Changes per Hour)
- Malaysia: Quy định hệ số WWR (Window-to-Wall Ratio) tối đa 40% để cân bằng giữa ánh sáng tự nhiên và tải nhiệt, kết hợp yêu cầu thông gió chéo cho 80% không gian sử dụng
- Việt Nam (QCVN 09:2017/BXD): Chỉ quy định định tính về “đảm bảo thông gió tự nhiên” mà chưa có chỉ số định lượng cụ thể
Trong bối cảnh các công trình ngày càng sử dụng điều hòa không khí nhiều hơn, việc làm rõ điều kiện chuyển đổi giữa thông gió tự nhiên và thông gió cơ khí cũng là một vấn đề cần được nghiên cứu kỹ.
Mô hình thiết kế thích ứng khí hậu từ Singapore
GS.TS Lam Khee Poh (Đại học Quốc gia Singapore) giới thiệu mô hình “Thiết kế thích ứng khí hậu cho một công trình năng lượng dương tại Đại học Quốc gia Singapore”, với các giải pháp:
- Tăng cường thông gió tự nhiên: Áp dụng CFD (Computational Fluid Dynamics) để tối ưu hóa hướng gió, đạt tốc độ gió trung bình 0.8-1.2 m/s trong không gian sử dụng
- Thiết kế sinh học (biophilic design): Tích hợp 35% diện tích mảng xanh đứng (green wall) và mái xanh (green roof), giảm nhiệt độ bề mặt 8-12°C so với mái bê tông thông thường
- Khuyến khích khả năng đi bộ (walkability): Thiết kế hành lang có mái che, khoảng cách tối đa 400m giữa các điểm dừng giao thông công cộng, đạt walkability score 85/100 theo Walk Score methodology
- Giảm phụ thuộc vào giao thông cơ giới: Ưu tiên TOD (Transit Oriented Development) với bán kính 500m từ trạm MRT, giảm 60% nhu cầu sử dụng xe cá nhân
Công trình đạt chứng nhận Net-Zero Energy Building (NZEB) với sản lượng năng lượng tái tạo (solar PV) vượt 105% tổng tiêu thụ năng lượng hàng năm.
Thảo luận chuyên sâu: Xu hướng và thách thức
Phiên thảo luận cuối chương trình với chủ đề “Thông gió thông minh cho không gian sống vì sức khỏe và hiệu quả năng lượng: Xu hướng và thách thức của các công trình kiến trúc Việt Nam”, do TS.KTS Nguyễn Cao Lãnh, Trưởng khoa Kiến trúc và Quy hoạch, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội điều phối, đã thu hút nhiều ý kiến trao đổi từ các chuyên gia và khách mời.
PGS.TS.KTS Phạm Thị Hải Hà cho rằng sự phát triển của các công cụ mô phỏng hiện nay đã giúp các nhà thiết kế có thể định lượng chi tiết các yếu tố môi trường trong công trình như dòng gió, truyền nhiệt qua lớp vỏ hay độ ẩm trong vật liệu. Các phần mềm như DesignBuilder, EnergyPlus, IES-VE cho phép mô phỏng CFD và đánh giá hiệu quả thông gió với độ chính xác cao. Tuy nhiên, chi phí bản quyền (từ $2,000-$10,000/năm) và yêu cầu về nguồn nhân lực có chuyên môn vẫn là rào cản đối với nhiều văn phòng thiết kế tại Việt Nam.
TS.KTS Phạm Khánh Toàn bổ sung rằng bên cạnh các tính toán mô phỏng, việc khảo sát cảm nhận thực tế của người sử dụng cũng rất quan trọng. Nghiên cứu POE (Post-Occupancy Evaluation) tại 15 công trình văn phòng tại Hà Nội (2024-2025) cho thấy 68% người dùng cảm thấy thoải mái với nhiệt độ 26-28°C khi có tốc độ gió 0.5-0.8 m/s, cao hơn 3-4°C so với tiêu chuẩn ASHRAE 55 (22-24°C). Điều này chứng tỏ người Việt Nam có khả năng thích ứng nhiệt tốt hơn, mở ra cơ hội tiết kiệm năng lượng đáng kể nếu thiết kế phù hợp.
GS.TS.KTS Lam Khee Poh (Đại học Quốc gia Singapore) cho rằng các giải pháp thông gió hỗn hợp (hybrid ventilation) sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng trong tương lai của các công trình thích ứng khí hậu. Tại Singapore, các nhà nghiên cứu đang kỳ vọng rằng sự phát triển của hệ thống dữ liệu lớn và công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ hỗ trợ hiệu quả hơn cho việc xây dựng và cập nhật các tiêu chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực môi trường xây dựng. Tuy nhiên, để AI có thể phát huy vai trò này, điều kiện tiên quyết là phải xây dựng được một hệ thống dữ liệu đầy đủ, chính xác và đáng tin cậy làm nền tảng cho quá trình phân tích và ra quyết định.
Hướng tới công trình lành mạnh và bền vững
Hội thảo ALP môi trường sống tối ưu chi phí từ chuyên gia đã mở ra các hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu và thiết kế công trình thích ứng khí hậu. Các ý kiến được chia sẻ tại chương trình không chỉ góp phần thúc đẩy nghiên cứu khoa học mà còn gợi mở nhiều giải pháp thực tiễn nhằm hướng tới những công trình lành mạnh, tiết kiệm năng lượng và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ rệt.
Với sự tham gia của các chuyên gia hàng đầu từ Bộ Xây dựng, Hội Kiến trúc sư Việt Nam, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Đại học Quốc gia Singapore và Panasonic, hội thảo đã khẳng định vai trò của hội thảo ALP môi trường sống tối ưu chi phí từ chuyên gia trong việc định hướng phát triển kiến trúc Việt Nam theo hướng bền vững, thích ứng khí hậu và lấy con người làm trung tâm.
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 17, 2026 by alplixil
