Tương lai thiết kế cảnh quan tại Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng khi nhu cầu không gian xanh đô thị gia tăng, nhưng nguồn lực chuyên môn và khung pháp lý còn nhiều hạn chế. Từ Diễn đàn Môi trường và Kiến trúc cảnh quan Châu Á – Thái Bình Dương 2015 tại Seoul, những quan sát về thực trạng ngành tại Việt Nam và các nước tiên tiến đã phác họa rõ khoảng cách cần thu hẹp.
Thực Trạng Ngành Kiến Trúc Cảnh Quan Việt Nam
Tại Việt Nam, các công trình kiến trúc đơn lẻ thường đạt chất lượng tốt, nhưng tổng thể không gian đô thị lại thiếu sự hài hòa. Nguyên nhân chính: quy hoạch yếu kém và vắng bóng kiến trúc sư cảnh quan (KTS CQ) từ giai đoạn đầu dự án.
Nhiều dự án lớn như cải tạo phố lịch sử Đà Lạt, phố đi bộ Nguyễn Huệ, quy hoạch hai bên bờ sông Sài Gòn, hay quần thể Mỹ Đình – Hà Nội đều có thể phát huy giá trị văn hóa cao hơn nếu có sự tham gia của KTS CQ ngay từ khâu lập quy hoạch.
Hiện nay, phần lớn hợp đồng thiết kế cảnh quan lớn thuộc về các công ty nước ngoài như Deso Defrain Souquet Associates (Pháp), SWA và Sasaki Associates (Mỹ). Các KTS Việt Nam tham gia thiết kế cảnh quan thường có tư duy cũ: bãi cỏ, viên hoa, non bộ, cụm cây xanh kết hợp mặt nước — chưa thể hiện được tầm nhìn tổng thể về không gian ngoài trời, quản lý đất đai, và hệ thống hạ tầng xanh.
Thung lũng Tình Yêu – Đà Lạt*Thung lũng Tình Yêu, Đà Lạt — tiềm năng cảnh quan tự nhiên chưa được khai thác tối ưu trong quy hoạch đô thị*
So Sánh Mật Độ KTS Cảnh Quan
| Quốc gia | Số lượng KTS CQ | Mật độ (KTS CQ/100.000 dân) |
|---|---|---|
| Úc | ~3.000 | 13,2 |
| Mỹ | ~20.100 | 6,4 |
| Anh | ~4.854 | 7,7 |
| Việt Nam | Chưa thống kê chính thức | < 0,5 (ước tính) |
Nguồn: Liên đoàn KTS Cảnh quan Quốc tế (IFLA), 2015
Ngành kiến trúc cảnh quan Việt Nam hoạt động mờ nhạt: chưa có hội nghề nghiệp độc lập, chưa có quy định về trách nhiệm nghề nghiệp, phí thiết kế, nội dung hồ sơ thiết kế cảnh quan, hay tiêu chuẩn hành nghề.
Đào Tạo: Nút Thắt Lớn Nhất
Hiện nay, Việt Nam chưa có Khoa Kiến trúc Cảnh quan độc lập, chỉ có bộ môn trực thuộc Khoa Quy hoạch tại một số trường: Đại học Kiến trúc TP HCM, Đại học Kiến trúc Hà Nội, Đại học Bách khoa Đà Nẵng, Đại học Xây dựng, Đại học Lâm nghiệp Việt Nam.
Chương trình giảng dạy lạc hậu, chủ yếu cung cấp kiến thức tổng hợp về quy hoạch, kiến trúc, cây xanh — chưa trang bị kỹ năng cốt lõi của ngành như:
- Phân tích địa hình và thủy văn (topographic analysis, hydrology)
- Thiết kế hệ thống thoát nước bền vững (sustainable drainage systems – SuDS)
- Quản lý cảnh quan văn hóa (cultural landscape management)
- Đánh giá tác động cảnh quan (landscape impact assessment)
- Thiết kế chi tiết kỹ thuật (construction detailing for landscape)
Khó khăn lớn nhất: thiếu giảng viên được đào tạo bài bản theo đúng chuyên ngành. Đa số giảng viên có nền tảng KTS công trình, đô thị sư, hoặc sinh vật học — dẫn đến vòng luẩn quẩn: thế hệ giảng viên thiếu kiến thức chuyên ngành → sinh viên ra trường thiếu năng lực → ngành không phát triển.
Phân Biệt Vai Trò Chuyên Môn
| Chuyên ngành | Phạm vi công việc chính |
|---|---|
| Đô thị sư | Quy hoạch tổng thể, quản lý phát triển đô thị, chính sách đất đai |
| KTS công trình | Thiết kế tòa nhà, cấu trúc với chức năng cụ thể (văn phòng, nhà ở, trường học) |
| Kỹ sư xây dựng | Tính toán kết cấu, hạ tầng công cộng (đường xá, cầu cống, điện nước, xử lý chất thải) |
| KTS cảnh quan | Thiết kế và quản lý không gian ngoài trời, mặt đất, mặt nước, không gian giữa các công trình, công trình kiến trúc nhỏ (pavilion, pergola), hệ thống kênh rạch cảnh quan, cầu đi bộ, tường đài |
KTS cảnh quan không chỉ làm vườn, trồng hoa, mà còn tham gia quy hoạch công viên, thiết kế hệ thống thoát nước sinh thái, tái thiết đô thị theo hướng resilient urbanism (đô thị thích ứng).
Cảnh quan Đô thị Cần Thơ*Cảnh quan đô thị Cần Thơ — tiềm năng phát triển không gian ven sông chưa được khai thác tối ưu*
Lộ Trình Phát Triển Ngành 2026-2030
1. Cải Tổ Đào Tạo
- Xây dựng kế hoạch phát triển Khoa Kiến trúc Cảnh quan độc lập tại các trường lớn
- Gửi giảng viên tu nghiệp nước ngoài theo đúng chuyên ngành (ưu tiên các trường top 50 thế giới như Harvard GSD, University of Pennsylvania, UC Berkeley)
- Mời KTS cảnh quan đang hành nghề tại Việt Nam về giảng dạy
- Lập kế hoạch liên kết hợp tác quốc tế, tổ chức studio quốc tế với các Khoa KTS cảnh quan nước ngoài
- Cập nhật chương trình giảng dạy theo chuẩn IFLA (International Federation of Landscape Architects)
2. Xây Dựng Tổ Chức Nghề Nghiệp
- Giai đoạn 2026-2027: Phát triển Chi hội KTS Cảnh quan trực thuộc Hội KTS Việt Nam
- Giai đoạn 2028-2030: Chuẩn bị thành lập Hội Kiến trúc Cảnh quan Việt Nam — thành viên Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam, thành viên IFLA và IFLA APR (Asia Pacific Region)
- Ban đầu hội viên mở rộng đa ngành, dần phát triển Đoàn KTS Cảnh quan với chứng chỉ hành nghề, giống KTS Đoàn của Hội KTS Việt Nam
3. Hoàn Thiện Khung Pháp Lý
- Xây dựng quy định cụ thể về trách nhiệm nghề nghiệp, phí thiết kế, nội dung hồ sơ thiết kế cảnh quan
- Tham khảo luật lệ nước ngoài (Úc, Singapore, Nhật Bản) để đảm bảo cạnh tranh công bằng trong môi trường hội nhập
- Ban hành tiêu chuẩn thiết kế cảnh quan Việt Nam (TCVN) cho các loại hình: công viên đô thị, cảnh quan ven sông, sân vườn nhà ở, cảnh quan công nghiệp
4. Tăng Cường Nghiên Cứu
Cần có tầm nhìn mở và đa ngành để phát triển ngành kiến trúc cảnh quan, gắn kết với quy hoạch, kiến trúc, hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, chính sách, văn hóa lịch sử. Các hướng nghiên cứu ưu tiên:
- Bản sắc kiến trúc cảnh quan Việt Nam qua các thời kỳ phát triển để phục vụ bảo tồn di sản
- Chủng loại và tiềm năng phát triển các loại cây trồng trong dự án cảnh quan phù hợp với điều kiện khí hậu từng vùng miền
- Quy trình thiết kế từ ý tưởng đến thiết kế thi công có tham khảo kinh nghiệm quốc tế, phù hợp với điều kiện Việt Nam
- Ứng dụng công nghệ GIS, BIM, parametric design trong thiết kế cảnh quan
- Thiết kế cảnh quan thích ứng biến đổi khí hậu (climate-adaptive landscape design)
Xu Hướng Thiết Kế Cảnh Quan 2026
Biophilic Urbanism
Tích hợp thiên nhiên vào không gian đô thị — không chỉ trồng cây, mà tạo hệ sinh thái đô thị hoàn chỉnh với đa dạng sinh học, hành lang sinh thái, mái xanh, vườn đứng.
Sponge City (Đô Thị Bọt Biển)
Thiết kế hệ thống thoát nước sinh thái: vườn mưa (rain garden), mặt đường thấm nước (permeable paving), ao trữ nước (retention pond) — giảm ngập úng, tái sử dụng nước mưa.
Productive Landscape
Cảnh quan sản xuất: vườn rau đô thị, vườn cộng đồng, nông nghiệp đô thị — kết hợp thẩm mỹ và chức năng sản xuất thực phẩm.
Cultural Landscape Preservation
Bảo tồn cảnh quan văn hóa: ruộng bậc thang Sapa, vườn nhà Nam Bộ, làng cổ Bắc Bộ — tích hợp vào quy hoạch du lịch và phát triển bền vững.
Tương lai thiết kế cảnh quan tại Việt Nam phụ thuộc vào quyết tâm cải tổ đào tạo, xây dựng tổ chức nghề nghiệp, hoàn thiện khung pháp lý, và tăng cường nghiên cứu. Chỉ khi đó, ngành mới có thể đóng góp xứng tầm vào việc nâng cao chất lượng không gian sống đô thị và bảo tồn di sản cảnh quan Việt Nam.
Bài viết dựa trên quan sát từ Diễn đàn Môi trường và Kiến trúc cảnh quan Châu Á – Thái Bình Dương 2015, Seoul, và phân tích thực trạng ngành kiến trúc cảnh quan Việt Nam. Nguồn tham khảo: Tạp chí Kiến trúc số 1+2/2016, IFLA, Hội Kiến trúc sư Việt Nam.
Ngày cập nhật gần nhất Tháng 3 14, 2026 by alplixil
